FIFO ve LIFO Nedir?
İşletmelerin malzeme, ürün veya hammadde stoklarını nasıl değerlendirdikleri, maliyet muhasebesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu noktada iki temel yöntem öne çıkar: FIFO (First In, First Out) ve LIFO (Last In, First Out). Her iki yöntem de stok maliyetlerini hesaplamak, ürün fiyatlamasını yapmak ve dönem sonu kârını belirlemek için kullanılır.
Basit bir anlatımla, FIFO yöntemi “ilk giren ürün ilk çıkar”, LIFO yöntemi ise “son giren ürün ilk çıkar” prensibine dayanır. İşletmenin stok politikası, piyasa koşulları ve vergi avantajları hangi yöntemin tercih edileceğini belirler.
FIFO (First In, First Out) Nedir?
FIFO yöntemi, işletmeye ilk giren ürünün, ilk satılan veya ilk kullanılan ürün olduğunu varsayar. Bu yöntemde stoklar, giriş sırasına göre değerlendirilir. Yani, eski ürünler önce kullanılır, yeni gelenler ise sonraya bırakılır.
Bu yaklaşım özellikle bozulabilir ürünlerin veya son kullanma tarihi olan malların yönetiminde tercih edilir. Örneğin; gıda, ilaç, kimya ve hızlı tüketim ürünleri sektörlerinde FIFO yöntemi en mantıklı yaklaşımdır.
FIFO Yönteminin Avantajları
- Gerçekçi stok değeri: Stokların güncel piyasa fiyatlarına daha yakın şekilde değerlenmesini sağlar.
- Bozulmayı önler: Ürünlerin raf ömrü dikkate alındığı için fire oranı azalır.
- Müşteri memnuniyeti: Daha taze ve yeni ürünlerin müşteriye ulaşması sağlanır.
- Uluslararası geçerlilik: Birçok ülkenin muhasebe standartlarında kabul görür.
FIFO Yönteminin Dezavantajları
- Enflasyonist dönemlerde dezavantaj: Eski maliyetlere göre satış yapılması kârı şişirir, bu da daha fazla vergi anlamına gelir.
- Gerçek kârı yansıtmayabilir: Stok maliyetleri sürekli artıyorsa, düşük maliyetli ürünlerin satılması kârlılığı olduğundan yüksek gösterebilir.
LIFO (Last In, First Out) Nedir?
LIFO yöntemi, son giren ürünün ilk olarak stoktan çıktığı varsayımına dayanır. Yani, en son alınan ürün ilk satılır veya kullanılır. Bu yöntem genellikle maliyetlerin sürekli arttığı sektörlerde kullanılır.
LIFO yöntemi, muhasebe kayıtlarında maliyet artışını daha doğru yansıtabilir çünkü satışa konu olan ürünlerin maliyetleri daha güncel olur.
LIFO Yönteminin Avantajları
- Enflasyon dönemlerinde avantaj: Yeni ve yüksek maliyetli ürünlerin satılması, kârın düşmesini sağlar ve ödenecek vergi azalır.
- Gerçek maliyeti yansıtır: Güncel fiyat artışları doğrudan maliyet hesaplarına yansır.
LIFO Yönteminin Dezavantajları
- Stok değeri düşük görünür: Eski ve düşük maliyetli stoklar bilançoda kalır, bu da varlık değerini düşürür.
- Uluslararası kabul sorunu: IFRS (Uluslararası Finansal Raporlama Standartları) kapsamında birçok ülkede LIFO yöntemi kullanılmamaktadır.
- Ürün bozulması riski: Eski ürünler stokta uzun süre kaldığı için bozulma veya eskime riski oluşur.
FIFO ve LIFO Arasındaki Farklar
Her iki yöntem de stok yönetimi açısından geçerli olsa da, finansal sonuçları farklıdır. İşte temel farklar:
| Kriter | FIFO | LIFO |
|---|---|---|
| Stoktan çıkan ürün | İlk alınan ürün | Son alınan ürün |
| Enflasyon döneminde kâr | Daha yüksek görünür | Daha düşük görünür |
| Vergi yükü | Fazla | Daha az |
| Stok değeri | Yüksek | Düşük |
| Uluslararası kabul | Yaygın | Sınırlı |
Hangi Yöntem Daha Uygun?
İşletmenin faaliyet alanı, piyasa koşulları ve maliyet politikaları, hangi yöntemin daha uygun olacağını belirler. Örneğin:
- Gıda ve perakende sektörlerinde FIFO yöntemi tercih edilir.
- Hammadde fiyatlarının sürekli arttığı sanayi sektörlerinde ise LIFO yöntemi daha avantajlı olabilir.
Bu nedenle işletmelerin stok yönetimi politikalarını oluştururken maliyet, vergi ve operasyonel verimlilik faktörlerini birlikte değerlendirmesi gerekir.
Stok Yönetiminde FIFO ve LIFO’nun Önemi
Stok yönetimi, işletmenin mali performansını doğrudan etkiler. Yanlış seçilen bir stok değerleme yöntemi, finansal tabloların gerçeği yansıtmamasına neden olabilir. Bu nedenle, stok değerleme yöntemleri hem muhasebe hem de tedarik zinciri stratejilerinin temel unsurlarındandır.
Modern stok yönetimi yaklaşımlarında, işletmeler ERP sistemleri ve yapay zeka destekli yazılımlar aracılığıyla FIFO ve LIFO gibi yöntemleri dijital ortamda kolayca uygulayabilir.
Sonuç: FIFO mu LIFO mu?
Her iki yöntem de farklı avantajlar sunar. Eğer işletme stoklarını düzenli döndürüyor ve ürünlerin raf ömrü kısa ise FIFO idealdir. Ancak maliyetlerin hızla arttığı ve vergi avantajı hedeflenen durumlarda LIFO daha uygun olabilir.
İşletmelerin bu yöntemleri etkin kullanabilmesi için, stok yönetimi konusunda eğitimli personel istihdam etmesi veya profesyonel eğitim programlarına katılması önemlidir. Stok Yönetimi Eğitimi bu konuda bilgi edinmek isteyenler için iyi bir başlangıç olabilir.
Daha fazla bilgi için Investopedia - FIFO and LIFO sayfasını ziyaret edebilirsiniz.